مرکز آموزشی امام هادی (ع) سنگان

آموزشی ، علمی ، فرهنگی

مشارکت اولیا در تقویت فرهنگ نماز و فرائض دینی دانش آموزان
ساعت ٩:۱٠ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/۸/٢۸  کلمات کلیدی:

مشارکت اولیا در تقویت فرهنگ نماز و فرائض دینی

« امام علی (ع) : آدم خود رای هلاک می شود و آن کس که با اهل نظر مشورت کند در عقل آنان شریک می شود»

چکیده :

این طرح پیشنهادی مطالعاتی   باهدف بررسی تاثیر شیوه های عملی موفق و کار آمد تربیتی  بر تقویت فرهنگ نماز و فرائض دینی  دانش آموزان ارائه شده و گروه دانش آموزی شامل دانش اموزان مقطع ابتدایی به شیوه ی انتخاب تصادفی هستند .

یافته ها و نتایج حاصل از اجرای شیوه های عملی  تقویت تربیت دینی واخلاقی در دانش اموزان مقطع ابتدایی نشان می دهد که روشهای غیر مستقیم از جمله روش الگویی و روش استفاده از مثال و قصه گویی و نمایش و یادآوری نعمتهای الهی می توانند  تأثیرات مثبتی در رشد تربیت دینی و اخلاقی و تقویت فرهنگ نماز و فرائض دینی  دانش آموزان دارد. همچنین مشاهده شده که اگر استفاده از روش تلقین در تعلم و تربیت به صورت منفی و تحمیل نباشد بلکه به شیوه مثبت ، آگاهانه و آزادانه انجام پذیرد  بسیار مطلوب و موثر خواهد بودواکثر دانش اموزان در انجام فرائض دینی خصوصا انجام فریضه ی نماز  فعال و پویا خواهند بود. در این بین  تاثیر مشارکت  اولیاء مدرسه در تقویت فرائض دینی و ترویج فرهنگ نماز کاملا چشمگیر و مشهود است

 مشارکت از سال‎های دور در عرصه تعلیم وتربیت رواج داشته‎ است . در قرون گذشته روش‎های مشارکت ‎جویانه و سهیم نمودن مردم در امورتربیتی فرزندانشان  مورد استفاده قرار گرفته ‎است. که در این طرح تلاش شده  گوشه ای ازاین مشارکت ارائه گرددهمچنین برخی طرحهای پیشنهادی مطرح شود.

کلید واژه ها:

مشارکت اولیا،فرهنگ نماز ،روش های غیر مستقیم،فرائض دینی

مقدمه:

مشارکت عامل تقویت بنیان ‎های اعتقادی و عامل بروز شکوفایی افکار و ایده‎ هاست. تقویت فرهنگ نماز و فرائض دینی  در صورتی میسر است که والدین، معلمان و کارکنان مدرسه به انجام فرائض دینی خصوصا نماز اول وقت و ارزش های دینی اخلاقی  معتقد بوده ،مهارتهای لازم را برای تبدیل آنها به هدفهای رفتاری کسب کرده باشند بسیاری از مدیران و معلمان از این شکایت دارند که به رغم اندرزهای دینی و اخلاقی وداستان هایی که در رابطه با اهمیت فریضه ی نماز در کتب درسی دانش آموزان گنجانیده شده است و سخنانی که در خلال برنامه های صبحگاهی یا سایر مراسم مدرسه برای آنان ایراد می شود و وجود اشعار و جملات زیبایی که با خط خوش بر در و دیوار مدرسه برای جلب توجه شاگردان نوشته می شود ، رفتارهایی مانند تقلب ،دروغگویی ،نماز گریزی، بی اعتنایی به مقررات ،خشنونت و پرخاشگری و عدم انجام فرائض دینی وبی نمازی  در بسیاری از مدارس مشاهده می شود . در برخی از مدارس زنگ تفریح برای درگیریهای شخصی دانش آموزان است و اگر دخالت بزرگسالان مدرسه نباشد ، مسائل ارتباطی بچه ها می تواند به خشونت و آسیب رسانی به یکدیگر و به وسایل مدرسه منتهی گردد. یا در وقت نماز، دانش آموز  بجای ایستادن در صف نماز ، بدنبال فعالیت های تفریحی دیگر برود .این مربیان ووالدین دانش اموزان با آگاهی از اینکه مدرسه بعد از خانواده  مهمترین محل پرورش دانش آموزان است مایلند نقش مثبتی در شکل دادن به شخصیت کودکان و نوجوانان داشته باشند ، اما روشهای سنتی رفتار و برخورد والدین و مربیان   با       دانش آموزان پاسخگوی این نیاز نیست .آنان معمولاً در مقابل مسائل غیر اخلاقی و غیر اسلامی  شاگردان سعی می کنند با نصیحت ، تشویق رفتار مناسب و یا صحبت در مورد ارزشهای اخلاقی  و دینی و اهمیت نقش نماز در زندگی و تحصیل دانش اموزان ، شاگردان را متوجه عواقب رفتار خود کنند . رشد اخلاقی و تقویت فرایض دینی خصوصا فرهنگ نماز ،تحت تاثیر میزان علاقه ی شاگرد به معیارها و ارزشهای معمول ، ارتباط بسیاری با رشد و تکامل اجتماعی دارد . ورشد وتکامل اجتماعی کودک که بین آموزش های مدرسه و رفتار های والدین در محیط خانه نوعی هماهنگی و هم سویی وجود داشته باشد .

 همکاری خانه و مدرسه در فعالیت هایی که مکمل یکدیگر باشند ، منجر به رشد همه جانبه ی کودک خواهد شد. لکن اگر این فعالیت ها به طور موازی باشند و هر یک به گونه ای متفاوت راه خویش را بپیماید ، حاصل اعمال آنان به نوعی روان گسیختگی منتهی خواهد شد.

تعریف و تبیین موضوع یا مسئله:

تعاریف مشارکت

در لغت‎نامه دهخدا اینگونه تعریف شده‎ است:

«دهخدا مشارکت را معادل شرکت کردن و انبازی کردن دانسته‎ است.»

به بیان دیگر مشارکت را عمل اجتماعی، مسئولیت و تعهد خود در گروه می‎دانند و در این بیان بر چند نکته تأکید شده ‎است :

الف : حضور مردم و پذیرش نقش و مسئولیت در جامعه

ب : دخالت افراد باید تأثیرگذار و محسوس باشد

ج : مشارکت در جامعه جدید یک فرایند اکتسابی است، یعنی باید آن‎ را آموخت و با نوع رفتار و ارزش‎های متناسب با آن اشاره کرد و توان و قابلیت‎های بکارگیری آنها را در افراد جامعه بوجود آورد.                             بنابراین ایجاد و گسترش مشارکت نیازمند آموزش و کار ترویجی و فرهنگی در جامعه است

هدف طرح مطالعاتی پیشنهادی  ریشه ‎دار کردن مشارکت برای ایجاد اعتقاد و باور والدین  به ضرورت مشارکت در امور آموزشی و پرورشی خصوصا تقویت اعتقادات دینی  دانش آموزان  است  باید ارزش‎های موافق با مشارکت را تقویت و باورهای مخالف با آن را حذف کند     

 مشارکت در جامعه  جدید نیازمند خلاقیت و زایندگی ذهنی و عملی جامعه و افراد ان مجموعه  است و آن خود نیز به تقویت و تحکیم و تعمیق خلاقیت در آموزش ارزش های دینی و اخلاقی کمک می‎کند

نماز لفظ و واژه ای است که در متون دینی ما بعنوان «صلاة» از آن یاد شده و دارای معانی متعدّدی بوده که یکی از آن معانی، همین عمل مخصوصی است که به نام « نماز» در دین اسلام تشریع شده است. این لفظ در برخی از آیات به معنای سلام و تحیت آمده است آنجا که خداوند در قرآن می فرمایند:

إنَّ الله وملائکته یصلّون علی النّبی یا ایها الذین آمنوا صلّوا علیه وسلّموا تسلیماً.

«همانا خداوند و فرشتگان بر پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) درود میفرستند شما هم ای اهل ایمان بر او صلوات و درود بفرستید و با تعظیم بر او سلام گوئید» و در آیه دیگر با اشاره به همین معنی می فرمایند: هو الذی یصلی علیکم وملائکته «اوست خدایی که هم او و هم فرشتگانش بر شما تحیت و رحمت می فرستند».

نماز در برخی آیات به معنای دعا هم آمده است. آنجا که به پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم)دستور گرفتن زکات داده میشود خداوند میفرماید بعد از گرفتن زکات برای آنها و در حقشان دعا کن. خذ من اموالهم صدقة تطهّرهم وتزکیهم بها وصلّ علیهم إنّ صلواتک سکن لهم.

«ای رسول ما، تو از مؤمنان صدقات را بگیر تا بدان واسطه نفوس آنان را پاکیزه سازی و آنها را به دعای خیر یاد کن همانا دعای تو در حق آنان، موجب تسلی خاطر آنهاست. «صلاه» به هر دو معنای مزبور که در حقیقت به معنای واحد بر میگردند که همان دعا باشد مورد بحث ما نیست بلکه مراد از «صلاة» همان معنایی است که با طریق مشخص و با ارکان مخصوص و جزئیات معین از طرف شارع مقدس، حقیقت پیدا کرده است و پیامبر خاتم(صلی الله علیه وآله وسلم) آن حقیقت نازله را در عمل تشریع و خود، آن را تحقق عملی بخشید. نه تنها شخص پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) در طول عمرش به عمل بدان پای بند بود بلکه همه مسلمین موظف بودند که آن را شبانه روز پنج بار بجای آورند. اَقم الصلاة لدلوک الشمس الی غسق اللیل.

«نماز را از زوال خورشید تا نهایت تاریکی شب برپا دار»

که این آیه اشاره اجمالی به نمازهای پنج گانه دارد. نماز با این شیوه مرسوم که مصداق آن برای همه مسلمین روشن و آشکار است چیزی نیست که مورد فهم و درک نباشد چون آنچه که از سنّت رسول اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم)و اهل بیتش استفاده می شود پر واضح است که این تلقی از نماز یعنی اعمال مخصوصی که با تکبیرة الاحرام شروع و به سلام ختم می گردد. و این است معنای دیگری که از آیات استفاده می شود. آنچه که مسلّم است این است که این عمل ظاهری که اصطلاحاً بدان نماز گفته می شود تمام حقیقت نماز نیست بلکه این صورت و چهره ظاهری آن است. نماز امری است الهی که تحقق آن همانند سایر امور دارای ظاهر و باطن است که در متون دینی به هر دو جهت آن اشارت رفته است. تصویر ظاهری نماز همان است که با اعمال مخصوصه انجام گیرد و حفظ آن نیز فرض و واجب است امّا روح و باطن نماز عبارتست از: اخلاص، حضور قلب، ذکر خداوند و تعظیم در مقابل او، امید و دلبستگی به ذات ربوبی، اعتماد و رکون به وجود سرمدی و محو شدن در مقابل ذات یکتایی که در مقابل عظمت و جلالت او قیام نموده است. حقیقت نماز اعم از معنای ظاهر و باطن است و محدود و محصور نمودن آن به ظاهر، چون محدود نمودن حقیقت انسان و انسانیت او به جسم مادی است. همانطور که حقیقت انسان در این جسم خاکی و هیکل مادی قالب گیری شده و به اطوار مختلف و گوناگون درآمده و به این شکل ظاهری وجود یافته است چنانچه خداوند فرماید: وقد خلقتکم اطواراً « و به تحقیق شما را به صورت گوناگون آفرید»

حقیقت نماز هم چون سایر امور در باطن و روح او نهفته شده که این قالب و صورت را پذیرا شده است هرگاه آن حقیقت بخواهد در عالم خارج تحقق یابد قطعاً باید در همین طور و قالب خاص باشد و در غیر این صورت نماز نبوده بلکه پدیده دیگری است. هرگاه این قالب خاص و صورت ظاهری نماز با روح و باطن آن آمیخته و قرین گردد نماز حقیقت خود را یافته و تأثیر خود را میگذارد. در چنین صورتی است که این امر الهی، ستون دین، معراج مؤمنین، روشنگر چهره مسلمین، مقرِّب متقین، مکمّل اخلاص مخلصین، مبعِّد خصائص ملحدین، مسوِّد چهره شیاطین، وممیز مؤمنین از کافرین، قرار می گیرد. پس نمازی که فقط ظاهر داشته باشد و فاقد روح باشد مُعطی شی نخواهد بود. بنابر این قیام به ظاهر آن، تحرکی در نماز گزار ایجاد نخواهد کرد و از سوی ذات باری به این نماز اقبال و توجهی نیست چنانچه از رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه وآله وسلم) روایت شده که فرمودند: «خداوند متعال نظر نمی افکند به نمازی که آدمی دل خود را با بدن خود به نماز حاضر نکند». پس حقیقت نماز اعم از صورت ظاهری و معنای باطنی است و تمسک به هر یک از این دو بدون دیگری نماز نیست در نتیجه هم کسانی که به ظاهر آن تشبث جسته و از روح آن      بی خبرند از حقیقت نماز غافلند و هم آنانکه نماز نمی خوانند و ادعا دارند که ما به معنا و حقیقت آن رسیده ایم معرفتی از نماز ندارند چون نماز در هر دو صورت فاقد حقیقت است.

کانون خانواده اولین و بهترین مدرسه ای است که نسلهای جوامع بشری از آنجا رشد می یابند بنابر این اگر والدین یا مربیان خانواده افراد مدیر و با مسئولیتی باشند  و در آموزش امور دینی مشارکت مناسبی بین والدین و مربیان مدرسه برقرار باشد قطعاً کانون خانواده محیط سالمی برای تعالی و رشد فرائض دینی و تقویت فرهنگ نماز  در بین افراد آن خانواده خواهد بود و بالعکس اگر مربی خانواده انسان غیر مسئول و بی قید و شرطی باشد قطعاً افرادی که از آن خانه وارد اجتماع می شوند انسانهای مفیدی برای اجتماع نخواهند بود و به همین خاطر دین مسئولیت سنگین و خطیری را برعهده خانواده ووالدین گذاشته و ادب و تربیت دینی  فرزند را بعنوان بهترین عمل صالح وارثی ماندگار یاد کرده است. در نصوص وروایات که از ائمّه معصومین(علیهم السلام) و رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه وآله وسلم)به ما رسیده بخش عمده ای از آن را احادیث اخلاقی و تربیتی تشکیل می دهد که در اینجا به مناسبت موضوع به چند حدیث اشاره می شود.

علی(علیه السلام) در نامه ای خطاب به فرزند بزرگوارش امام حسن مجتبی(علیه السلام)می فرمایند:

فَبادَرْتُکَ بالادبِ قَبْلَ اَنْ یقْسُوَ قَلْبُکَ وَیشْتَغِلَ لبُّکَ.

«فرزند عزیز در راه ادب آموزی تو از فرصت استفاده کردم و قبل از آنکه دل کودکانه ات سخت شود و عقلت به اندیشه های دیگری مشغول گردد به تربیت تو مبادرت نمودم و وظیفه پدری خود را انجام دادم

و نیز از امام صادق(علیه السلام) در روایتی چنین آمده است که فرمودند: انَّ خیرَ ما ورّث الآباءُ لابنائهم الأدبُ لا المال.

«بهترین ارثی که پدران برای فرزندان خود باقی می گذارند ادب و تربیت صحیح است نه ثروت و مال».

همه اهتمام امامان معصوم(علیهم السلام) بر این امر مبتنی است که پدر و مادر را در خانواده افراد با مسئولیت بار آورند تا حدی که بی مبالاتی و کم توجهی والدین را نسبت به امور فرزندان و اعضای خانواده از گناهان و معاصی کبیره بشمار آورده اند.

امام سجاد(علیه السلام) می فرمایند: «وامّا حقّ ولدک فان تعلم انّه منک ومضاف إلیک فی عاجل الدّنیا بخیره وتسرّه وانّک مسئولٌ عمّا ولّیته به من حسن الأدب والدلالة علی ربّه عزّ وجلّ والمعونة له علی طاعته فاعمل فی امره عمل من یعلم انّه مثابٌ علی الاحسان إلیه معاقبٌ علی الاسائة إلیه».

«وامّا حقّ فرزندت به تو این است که بدانی او از تو بوجود آمده و در نیک و بد زندگی وابسته به تو است و همانا تو در سرپرستی وی، مسئول ادب و تربیت  صحیح او هستی و تو مسئولی که او را به سوی خداوند بزرگ راهنمایی نمایی و در اطاعت از پروردگارش یاریش نمایی باید رفتار تو در تربیت فرزندت توأم با احساس مسئولیت باشد، رفتار کسی که بداند در حُسن تربیت فرزندداری اجر و ثواب و در سوء رفتارش مستحق کیفر و عقاب است».

اگرچه محیط پیرامون آدمی جامعه، فرهنگ، حکومت و به خصوص مدرسه تأثیر بسزائی در یادگیری فرائض دینی و فریضه ی نماز در کودک دارد اما خانواده از جایگاه ویژه ای برخوردار است و فرزندان از سالهای نخستین زندگی خود از طریق الگو پذیری از والدین  به یادگیری می پردازند. اگر والدین به انجام احکام اسلامی پایبند باشند و با مدرسه در تقویت ارزش های دینی تعامل و مشارکت داشته باشند قطعا فرهنگ نماز و ارزش های دینی در نو آموزان نهادینه می شود .

احمد شوقی از شاعران معروف و مشهور مصری است او میگوید: «یتیم کسی نیست که والدینش او را از غم زندگی رها کرده و او را ذلیل و خوار گذاشته باشند بلکه یتیم کسی است که برای او مادری باشد که بی قید و بند باشد و یا پدری که مشغول مسائل دنیایی».

منظور از بعد مشارکتی والدین در تقویت فرائض دینی کودک اینست که والدین درمحیط خانه و مدرسه  باید تلاش کنند که آموخته های مذهبی کودکان با تجارب و احساسات خوشایندی شکل بگیرد. سعه صدر، ابراز احساس رضایتمندی،گرایش به این احساسات مذهبی را برای کودکان گوارا می سازد. مشاهده رفتار اطرافیان (به خصوص والدین) انگیزه ای قوی و غنی برای یادگیری و آموزش فرزندان است. وقتی که کودک نسبت به رفتار و نحوه حرکات و حرف زدن والدین و اطرافیان کنجکاو می شود باید توجه داشت که کنجکاوی بی هدف و بی نتیجه نیست بلکه متضمن الگوگیری و مشارکت فعالانه او به صورت تجربه ای جدید در فرازهای حساس زندگی است. مهیا کردن چنین فضایی به خصوص اگر همراه با مشارکت فعال والدین  آنان باشد برایشان بسیار دلنشین و دلپذیر است و همین امر به تدریج گرایش به امور مذهبی و روحیه اجتماعی را در آنان تقویت می کند. بدیهی است هر قدر الگو محبوب تر باشد یادسپاری رفتار آسان تر می گردد. پدر و مادر و اعضای خانواده اگر توجه داشته باشند که در خانه، سفر،در میهمانی و یا در حین انجام کار و به طور کلی در هر موقعیتی به اصول و احکام دینی وانجام فرائض دینی و نماز اول وقت  پایبند باشند و به آن اهمیت دهند، در تلقی و نگرش فرزندان نسبت به فرایض دینی تأثیر مضاعف خواهد داشت که این خود جلوه ای از مشارکت عملی والدین در تقویت فرائض دینی است .آداب و عبادات مذهبی چون پاسخی به عالی ترین نیازهای معنوی است اگر به طور طبیعی و با جلب رضایت قلبی ارائه شود احساس خوشایند را در آنان بر می انگیزد و متربی آن را به راحتی جذب میکند چرا که عواطف و احساسات مهمترین نقش را در تکوین، رشد و پرورش شخصیت جوان و نوجوان دارند. بدیهی است زمانی که کودکان و نوجوانان در معرض یادگیری و آموزش فرائض دینی واسلامی  قرار دارند لازم است برای این موضوع  زمینه سازی شود تا همراه با آموزش، احساس خوشایند در او ایجاد گردد و به این ترتیب  نتیجه ای مطلوب به بار آورد و این زمینه سازی تنها در سایه مشارکت فعال والدین با اولیای مدرسه میسر می گرددزیرا بخش اندکی از آموزش کودک در محیط مدرسه بوده و کودک بیشتر وقت خویش در محیط خانواده و همراه والدین است .کسب عادتها و رفتارهای مذهبی بیش از آنکه متاثر از اندرزها و سخنان والدین باشد معلول پذیرش رفتار، عواطف و احساسات مرتبط و همراه با مهر و محبت آنان است. مشارکت و همراهی والدین  با فرزند در انجام واجبات دینی وهمراهی اولیا با کودک در انجام به موقع فریضه ی نماز وسایر فرایض دینی ، تاثیر بیشتر ی در فراگیری و نهادینه شدن ارزش های دینی نوجوانان  خواهد داشت .

اهمیت و ضرورت اجرای طرح:

1- برای اشاعه ی فرهنگ نماز وفرائض دینی  ضرورت انجام جهاد مشارکت جویانه و خیرخواهانه از طرف اولیای دانش آموزان برای یاری رساندن به نظام تعلیم و تربیت، احساس می شود. بدون شک در میان والدین ، توانمندی های بی نظیری از لحاظ علمی، فکری و اجرایی وجود دارد که در صورت فراهم شدن زمینه ی مناسب و با ترغیب و آگاه نمودن آن ها نسبت به نیاز مدارس، می توان این انرژی نهفته ی عظیم را فرا خوانده، سازماندهی کرد و در مسیر رشد و اعتلای برنامه های دینی وترویج فرهنگ نماز و فرائض دینی فرزندان این مرز و بوم  بکار بست .

2- تنها غذایی که روح انسان را جلا می بخشد و او را به قدرتی مافوق قدرت ها ارتباط می دهد و او را بی نیاز می نماید نماز است. مبتدی تری انسان ها رابطه ی خود را با خدا به وسیله نماز آغاز می کنند. برجسته ترین اولیاء خدا نیز، بهشت خلوت انس خود با محبوب را در نماز می جوید. امروز جهان بشریت را فساد، بی عدالتی، جنگ، مشکلات روانی، هیجانات کاذب و ... تهدید می نماید. تنها داروی شفا بخش این ناملایمات که می توان برای بشریت تجویز نمود ارتباط با خداوند لایزال الهی است. همان طور که قرآن می فرماید: بالاترین ذکر یاد خداست و تنها یاد اوست که به انسان آرامش می دهد «الا بذکر اللـه تطمئن القلوب». (سوره ی الرعد، آیه 28) حضرت امام صادق (ع) فرمودند: هر گاه برای امیرالمؤمنین (ع) پیش آمدی می شد و حضرت را ناراحت می کرد به نماز پناه می برد و ناراحتی خود را با آن جبران می کرد. بر این اساس لازم است که به بررسی مشارکت اولیا در تقویت فرهنگ نمازو فرائض دینی  بپردازیم.

3- در مکتب اسلام بر اصل مشارکت و انجام امور بر مبنای همکاری سالم وسازنده تاکید فراوان شده است ودر این بین برنامه ریزی بمنظورافزایش  مشارکت  اولیا در آموزش فرائض دینی و ترویج فرهنگ نماز در بین دانش اموزان حائز اهمیت بوده و باید به آن توجه شود .

4- به کارگیری روش های مفید و سودمند و مناسب همراه با رشد و توانایی و شرایط روحی و روانی و عاطفی دانش اموزان بمنظور تقویت فرائض دینی  ونمازدر آنان ، تنها در سایه مشارکت اولیا ومربیان حاصل می گردد.

5- خانواده به عنوان یک نهاد اجتماعی ضامن سلامت ، سعادت و تعالی جامعه می باشد. به بیان دیگر خانه و خانواده بنیان گذار اصلی شخصیت و اعتقادات مذهبی  کودک به شمار می رود. خانواده نخستین پرورشگاه و آموزشگاه هر جامعه است. از سوی دیگر اولیای تعلیم و تربیت می باشند چنانچه این دو هم سوبا هم دیگر در زمینه ی تعلیم و تربیت فرزندان این مرز و بوم گام بردارند حاصل این تعامل  و مشارکت ، نسلی تربیت شده و آماده ی خدمت به آینده ی کشور اسلامی است .نسلی که هرگز مورد هجوم فرهنگ واعتقادات وهابیت قرار نخواهد گرفت و در راه توسعه واشاعه ی فرهنگ دینی واسلامی ثابت قدم تر از گذشته خواهد بود.

6- امروزه بخش عظیمی از نوجوانان ودانش اموزان  که بهترین و مهمترین، قشر جامعه محسوب می شوند از ضعف اعتقادی رنج می برند. در کتب درسی خوانده اند که خدا و قیامتی هست و مسائل دینی تا حدودی به آنان گفته شده ودرباره ی فرایض دینی ونماز زیاد مطلب خوانده است و لیکن به باور و یقین نرسیده است. اصول اعتقادی را بصورت مستدل و متقن فرا نگرفته بلکه اصول را چون فروع مقلدانه باور دارد. تعالیم دین را با انگیزه و اعتقاد انجام نمی دهد و بیش از آنکه با درایت و بینش همراه باشد با احساس و عاطفه با امور دینی برخورددارد. این ضعف درعقیده و عدم استواری آن برپایه منطق موجب می گردد که وقتی به دوره ی جوانی پای نهاد نسبت به مسائل دینی آن اهمیت خاص را قائل نباشد و یا پای بندی کامل به تعالیم دینی را نداشته باشد. به همین جهت بسیار دیده می شود که بعضی از افراد، نماز خواندن شان موسمی و فصلی است. مثلاً در فصل خاصی مثل ماه مبارک رمضان یا ایام ماه محرم و صفر، نمازشان را   می خوانند و بقیه ماههای سال را با نماز وداع می گویند. و یا بعضی فقط به چند تا از نمازهای واجب عمل می کنند و نماز صبح را اصلاَ نمی خوانند. این نیست مگر از ضعف اعتقادی فرد. و تا این ضعف جبران نگردد، مشکل فوق قابل حل نخواهد بود.

1 ـ محیط خانواده و بی توجهی والدین 2 ـ عدم آگاهی و بینش کافی از فریضه نماز 3 ـ سستی و تنبلی 4 ـ مجالست با دوستان ناباب 5 ـ فساد اخلاقی 6 ـ تزاحم نماز با کارهای شخصی 7 ـ غرور و تکبّر8 ـ تسویف (واگذار کردن کار به آینده) 9 ـ ضعف اعتقادی  . تعدادی از علل کم توجهی نوجوان به نماز و فرائض دینی است که در این بین با مشارکت و همکاری بیشتر بین والدین و مدرسه امکان تقویت فرائض اسلامی و خصوصا نماز  در نوجوان فراهم خواهد شد .

7- یاری خانواده به مدرسه و تربیت فرزندان مستلزم داشتن اطلاعات و آموزش های ویژه است. والدین اگر خود اطلاعات کافی و مورد نیاز را نداشته باشند نمی توانند به فرزندان خود کمکی برسانند به قول مولانا :

ذات نایافته از هستی بخش                                      کی تواند که شود هستی بخش

مجید رشیدپور (1380) اعتقاد دارد که مقصر اصلی در سستی و کوتاهی در ادای فرایض دینی ، خود پدر و مادر هستند. کودکانی که در سنین اولیه در انجام فرایض دینی از والدین خود سبقت می گیرند ، در جوانی دچار سستی و اهمال در انجام این وظایف می گردند  ، همه اموری را که بر اساس تقلید انجام می داده یکی پس از دیگری آنها را رها می کند. ولی علت امر را عدم آشنایی پدران و مادران به رسالت خویش می داند. راستی والدین چه وظیفه ای بر عهده دارند و تا چه حد این وظایف خویش را نیک می دانند؟

آقای رشید پور اعتقاد دارد که جز در موارد اندک پدران و مادران در ارتباط با فرزندان خود وظایف اصلی خود را انجام نمی دهند. ایشان باید بکوشند تا فلسفه انجام امور مذهبی و غیر مذهبی را به کودکان خویش بشناسانند. واین مهم تنها در سایه مشارکت اولیا با مدرسه فراهم می آیدوبس

اهداف اصلی

1-تاثیر میزان مشارکت اولیا بر تقویت فرایض دینی وترویج فرهنگ نماز دردانش اموزان

2-بررسی راههای افزایش مشارکت والدین در تربیت دینی دانش اموزان

 اهداف فرعی طرح:

1-بررسی تاثیر مشارکت اولیا در تقویت فرهنگ نماز و فرائض دینی  دانش آموزان

2-توانمند سازی دانش اموزان در یادگیری فرائض دینی 

3-توانمند سازی دانش اموزان  براجرای عملی  فرائض دینی خصوصا نماز

4-بررسی نقش والدین در تربیت دینی و اخلاقی کودک

5-بررسی تاثیر نقش الگویی والدین در نهادینه شدن فرهنگ نماز

 6-بررسی راه های شناساندن نماز در بین دانش آموزان دوره ابتدائی

7-  بررسی اهمیت نماز در آینه روایات

8-  بررسی روش های پرورش احساس مذهبی «نماز» راهی مؤثر به سوی پیشرفت و تعالی همه جانبه

9- بررسی تاثیر محیط خانواده و رفتار اعضای خانواده بر ترویج فرهنگ نماز و فرائض دینی

10-بررسی راههای افزایش  مشارکت والدین در تقویت اعتقادات دینی دانش اموزان وترویج فرهنگ نماز

11- چه رابطه ای بین مشارکت اولیا و مربیان در تقویت فرهنگ نماز در مدرسه وجود دارد؟

12- بررسی تاثیر مشارکت والدین در تربیت کودک  بمنظور کاهش رفتارهای غیر دینی کودک .

13تاثیر نقش والدین بر الگو گیری دانش اموزان از شخصیت های برجسته دینی ( امامان وائمه ، حضرت فاطمه الزهرا (س)در انجام فرایض دینی 

 

نحوه ومراحل اجرای طرح پیشنهادی :

برای  تربیت دینی و اخلاقی دانش اموزان از روش هاو متد های غیر مستقیم  زیربصورت ترکیبی  استفاده نمودم .

روش تربیت تقلیدی ،روش تربیت تلقینی، روش تربیت غیر مستقیم روش تربیت الگویی ،روش تربیت عملی ،به کارگیری زبان مثبت ، تقویت بصری وآموزش مسئولیت پذیری

1-استفاده از روش تقلید ورزی وارائه ی الگو

با توجه به تقلیدورزی شدید فرزندان و دانش آموزان، باید همه ما کاملا مواظب گفتار و رفتار خود باشیم. برای نمونه، یکی ازمربیان ورزش به علت زانو درد به هنگام ورزش کردن، زانوبندی را به پای چپ خود      می بندد. پس از سپری شدن چند جلسه آموزشی و تمرین ورزشی، متوجه می شود که برخی از شاگردان وی بدون داشتن هیچ گونه زانو دردی هنگام ورزش کردن، زانوبندی را به پای چپ خویش و حتی پای راستشان هم می بندند، و این مساله نشان می دهد که رفتارمربیان، حتی به طور ناخواسته، تا چه میزانی می تواند مورد تقلید متربیان و فراگیران قرار بگیرد و بر آنان تاثیر بگذارد.درروش تربیت تقلیدی،        دانش اموزان به مربی و همسالان خود نگاه می کنند و رفتارهای خوب و بد آن ها را تقلید می نمایند حال با توجه به اینکه بیشتر یادگیری های دانش اموزان از طریق تقلید و ارائه ی الگو است لذا من بعنوان ولی دانش اموز با ید سعی نمایم دروغ نگویم ، با دیگران با احترام رفتار نمایم از کلمات ناشایست استفاده ننمایم و در نماز جماعت شرکت نمایم و به حقوق دیگران احترام بگذارم و .....

2-تلقین مثبت از خود

به دانش اموزان می آموزیم که تلقین مثبت از خود داشته باشند چرا که حضرت امیر مؤمنان علی علیه السلام نیز این روش را مورد توجه قرار داده و می فرماید: «اگر بردبار نیستی، خود را همانند بردباران نما; زیرا بسیار اندکند کسانی که خود را به گروهی همانند می کنند و یکی از آنان نمی شوند». هم چنین حضرت امام خمینی قدس سره می فرمایند:«یکی از چیزهایی که برای انسان مفید است تلقین است... یک مطلبی که باید در نفس انسان تاثیر بکند، با تلقینات و تکرارها بیشتر درنفس انسان نقش پیدا می کند.» لذا دانش آموزان با تلقین مثبت در خود و دیگران زمینه تقویت آموزه های دینی وترویج فرهنگ نماز را در خودودیگران  افزایش می دهند .در تربیت تدریجی دانش اموزان ، نباید از همان ابتدا انتظار داشته باشیم که دانش اموز مثلا تمام ماه رمضان را بطور کامل روزه بگیرد بلکه با توجه به توانایی و شرایط دانش اموز ابتدا تعالیم دینی را بطور عملی به نحوی به او عرضه نماییم که علاقه مند به روزه گرفتن شود و حداقل نصف روز روزه بگیرد و به تدریج  با افزایش اگاهی دانش اموز،انتظارات دینی خود را از او افزایش دهیم  .

3- بکارگیری روش های غیر مستقیم :

استفاده از روش های غیر مستقیم آموزش تعالیم دینی و اخلاقی تاثیر بسزایی در تقویت تربیت دینی و اخلاقی دانش اموزان دارد . آموزش غیر مستقیم وضو به آن پیرمرد از سوی امام حسن و امام حسین   علیهما السلام و تاکید فراوان روان شناسان بر این روش، و گفته هایی; هم چون «الکنایة ابلغ من التصریح » کنایه و غیر مستقیم گویی از صراحت و مستقیم گویی رساتر است » و مثل معروف «به در بگو تا دیوار بشنود»، بر به کارگیری روش غیر مستقیم در تعلیم و تربیت تاکید می ورزد.لذا من به عنوان یکی از اولیای دلسوز ومسئول  ، در آموزش تعالیم دینی بیشتر از روش های غیر مستقیم استفاده می نمایم  استفاده از شعر، قصه، خاطره، شرح حال دیگران، معما، فیلم، نمایش و مانند اینها را در جریان آموزش استفاده می نمایم  ونتیجه گیری از مطالب مطرح شده در روش های غیر مستقیم، به عهده خود مخاطبان و فراگیران قرارمی دهم ، گاهی اوقات مربی  از خود دانش اموزان یا یکی از والدین درخواست می نماید که یک قصه یا شعر جالب آموزشی را برای بقیه بخواند و دانش اموزان درمورد نکات اخلاقی و دینی شعر و داستان به بحث و تبادل نظر بپردازندو در درک ارزش های دینی به روش مشارکتی به تبادل نظر بپردازند مثلث مشارکت در این روش سه ضلع دارد که در یک سمت مربی و در سمت دیگر دانش اموز و در سمت دیگر والدین قرار دارند که حاصل مشارکت وتعامل این سه ضلع تقویت بهتر ارزش های دینی خصوصا ترویج نماز است زیرا وقتی که دانش آموز عملا با والدین ومربی در انجام فرایض دینی مشارکت داشته باشد یادگیری عمیق تر و تاثیر پذیر تر خواهد بود.یکی از روش ها مؤثر در تعلیم و تربیت فراگیران، روش الگویی (Modelling) است. خداوند بزرگ در قرآن کریم روش الگویی را مورد توجه قرار داده و الگوهای پسندیده، مانند پیامبر خداصلی الله علیه وآله  و حضرت ابراهیم علیه السلام و یاوران او  و زن فرعون  را معرفی می کند و هم الگوهای ناپسند; مانند زن حضرت نوح و زن حضرت لوط (10) را به همین منظور نشان می دهد.  پس نکته مهم برای ما مربیان، معلمان و والدین  این است که به متربیان و فراگیران، در تشخیص فضیلت ها و      کمال ها و مصادیق آن، جهت دهیم و به آنها یاری رسانیم تا در دام بت ها و مدها الگوهای نامناسب گرافتار نشوند و به سوی الگوهای مناسب و شایسته روآورند. در ادامه الگوی مناسب را به دانش اموزان معرفی     می نماییم و از دانش اموزان می خواهیم که از رفتار و کردار و زندگی پیامبر اکرم (ص) و ائمه (ع) الگو بگیرند.نماز اول وقت را فراموش ننمایند .  تا گرفتار مصایب و مشکلات نگردند و مورد احترام سایرین قرار بگیرند.

4-تربیت عملی

اولیا تربیت عملی را باید در اولویت کار های خویش قرار دهند چرا که   یکی از مهم ترین روش های مطلوب تربیتی «روش عملی » است که متاسفانه ما کمتر به آن عمل می کنیم. خدای بزرگ در قرآن کریم می فرماید: «آیا مردم را به کار نیک فرمان می دهید و حال آنکه خویشتن را فراموش می کنید؟» هم چنین امام صادق علیه السلام می فرمایند: «مردم را با اعمالتان، نه فقط با زبان هایتان ، به سوی خدا فرا بخوانید.» طبق آماری که برخی از روان شناسان ارائه داده اند حدود 80 درصد یادگیری از راه چشم بوده و فقط 13 درصد از راه گوش انجام می شود. یا در ضرب المثلی آورده اند: «یک تصویر گویاتر از هزار کلمه است.» و مولانا نیز گفته است: آنکه یک دیدن کند ادراک آن سال ها نتوان نمودن از زبان پس، عمل و رفتار مربی که زیر ذره بین چشم و دستگاه تصویر برداری دانش اموز است، می تواند تاثیر ژرف و شگرفی در تعلیم و تربیت او داشته باشد; زیرا دانش آموز گفته های مربی را پیش از آنکه بخواهد از وی بشنود، می خواهد در اعمال و رفتار او ببیند و این درس بزرگی است که مربی خود فرا می گیرد: بزرگی سراسر به گفتار نیست دو صد گفته چون نیم کردار نیست از سوی دیگر، اگر دانش اموزان بین گفتار و رفتاراولیا تناقض و تعارض مشاهده کنند، همین امر باعث می شود تا نسبت به همه گفته ها و نظام فکری - عملی اولیا بی اعتماد گردند و در نتیجه در نظام فکری - عملی خود نیز دچار اختلال سر در گمی شوند و در دل یا بر زبان بگویند: سعدیا گر چه سخندان و مصالح گویی به عمل کار برآید به سخندانی نیست گفتار و دستورهای مربی واولیاوقتی اثر بخش خواهد بود که در برخورد با دانش اموزان  ،زبان مثبت به جای زبان منفی به کار رود . مثلاً به جای عبارتی مانند به صف نماز دیر نیایید، می توان گفت که به موقع بیایید.کلمات و پیامهایی که بیانگر ارزشهای اخلاقی دینی  مورد نظرما است ، در نقاط مختلف مدرسه و خانه در معرض توجه دائم دانش آموزان قرار   می دهیم  و در فرصتهای مختلف درباره ی آنها صحبت می نماییم   کلماتی مانند احترام ، همکاری ، درستی ، تفاهم ، بخشش و عفوو جملاتی مانند نماز انسان را از کناه باز می دارد .به پدر و مادر خود احترام بگذارید  را به عنوان ارزشهای مهم در مدرسه و خانه با حروف درشت در تابلوهای متعدد و در سراسر نقاط دیگر نصب می نماییم  . تا همواره در معرض دید دانش آموزان باشد و باعث یادگیری بصری دانش اموزان گردد. سعی می نماییم برنامه تربیت دینی و اخلاقی  دانش آموزان انعطاف پذیر باشدو تحمیلی و جزئیات آن از بیش تعیین شده نباشد وتعالیم فوق را  متناسب با توانایی های دانش اموز ،شرایط مدرسه و فرهنگ دانش اموزان ومنطبق بر مشارکت عملی والدین  منطبق می سازیم . مثلا در فرهنگ مردم خراسان ، والدین دانش اموزان دوستدارند با لباس محلی نماز بخوانند وهمچنین  دانش اموزان هم کم کم علاقه مند به خواندن نماز با لباس محلی می گردند  ، وما هم در نقش اولیا دانش اموزان نباید  ،لباس رسمی رابه     دانش آموزان تحمیل  نماییم

یکی از مسائل مهم، جذب نوجوانان  به نماز وانجام فرائض دینی رفتن به مسجد  است. اگر خانواده‌ها فرزندان شان  را به خواندن نمازو رفتن به مسجد هدایت کنند و همراه خودشان آنها را به مسجد بیاورند. حال و هوای مسجد نیز در هدایت دانش اموزان  به خواندن نماز مؤثر است، برای مثال رفتار و گفتار پیش نماز و روحانی مسجد تأثیر گذار است؛ مجموعاً تمام اینها دست به دست هم می‌دهند و ما باید آنها را تشویق کنیم تا واقعاً بچه‌هایمان به مساجد بیایند و آن الگوها را از مسجد بگیرند. محتوای عالی دادن به دانش آموزانی که به مسجد می ایند ، در رو آوردن آنان  به مسجد مؤثر است.

استفاده ازتوانمندی های والدین در جهت برگزاری کلاس های آموزش عملی نماز ، گامی موثر در افزایش مشارکت آنان با مدرسه  و در نهایت منجر به ترویج فرهنگ نماز بین فرزندانشان خواهد شد .

 

نمودار(1-1) مقایسه استفاده از روش های مشارکتی  تقویت فرایض دینی و ترویج نماز در دانش اموزان  با  روش های تحمیلی آموزش تعالیم دینی:

 

 

 

 

 

 

 

 

محدودیت ها و موانع :

1-عدم آگاهی اولیا از تاثیر مشارکت شان بر تقویت فرایض دینی دانش اموزان  و ترویج فرهنگ نماز در بین دانش اموزان

2- عدم  کوشش جدی از سوی مسئولین ومربیان مدارس در جذب مشارکت های والدین بمنظور تقویت فرهنگ نماز و فرائض دینی در بین دانش اموزان

 

 

 

پیش بینی نتایج وکاربردهای عملی اجرای طرح  :

تاثیر مشارکت والدین در تقویت فرهنگ نماز وفرائض دینی بر دانش آموزان عمیق تر و ریشه ای تر خواهد بودو دانش اموزان کم تر مورد هجوم اعتقادات سست غیر اسلامی و وهابیت قرار می گیرند .

استفاده از شیوه های مشارکتی  تربیت دینی و اخلاقی ، زمینه های رشد اعتقادات  مذهبی دانش اموزان را افزایش می دهد .

دانش اموزان با علاقه بیشتری مسائل اعتقادی و اخلاقی را یاد می گیرند  وهر جا که ردی از تعامل و مشارکت در انجام فرائض دینی و اسلامی هست  دانش اموزان با علاقه بیشتری در اجرای برنامه های دینی ومذهبی شرکت می نمایند خصوصا اگر والدین هم در انجام فرائض دینی هم پای دانش اموزان گردند ،به مراتب پیشرفت بیشتری در تقویت اعتقادات دینی واسلامی نو آموزان شاهد خواهیم بود.

مشارکت والدین در ترویج فرهنگ نماز بین دانش آموزان  سبب می شود تا دانش آموزان با شور و شوق بیشتری در نماز شرکت نمایند . و انجام فرایض دینی را برای نو آموزان لذت بخش تر می گرداند . و وقتی دانش آموز ، والدین خود راهمراه و کنار خود می بیند . خواندن نماز برای او دلنشین تر است بطوری که نوعی نیاز وابستگی در انجام فرایض دینی در دانش اموز ایجاد می شود واین دلبستگی از یکسو  او را به انجام فرایض دینی سوق می دهد و از سوی دیگر او را از رفتار های ناشایست باز می دارد.

برگزاری جلسات هم اندیشی بین والدین ومربیان باعث رشد آگاهی والدین شده و سبب می شود تا والدین با آگاهی و بصیرت بیشتری در امر تقویت ارزش های دینی و اسلامی فرزندانشان با مدرسه مشارکت داشته باشند .                                                                                                                      استفاده ازتوانمندی های والدین در جهت برگزاری کلاس های آموزش عملی نماز ، گامی موثر در افزایش مشارکت آنان با مدرسه  و در نهایت منجر به ترویج فرهنگ نماز بین فرزندانشان خواهد شد .             حضور مستمر اولیادر مناسبت های مذهبی نظیر جشن تکلیف ، نماز جماعت ومناسبت های اسلامی دیگر در کنار دانش آموزان ،از یک سو  موجب پویایی ونشاط دانش آموزان در انجام تکالیف دینی شده و از سوی دیگر کمک موثری در آموزش عملی فرائض دینی  به دانش آموزان است .

مشارکت اولیا و خیرین مدرسه سازدر برپایی سفره های افطاری و جشن عاطفه ها سنت نیکو وپسندیده احسان و نیکوکاری وکمک به هم نوعان را در اذهان دانش آموزان ترسیم می نماید و حضور والدین با فرزندانشان در جشن های نیکو کاری باعث تقویت ارزش های دینی و اسلامی در دانش آموزان می شود .

توجه به نظرات اولیا در موردشیوه های آموزش نماز وتعالیم دینی به دانش اموزان ، زمینه همکاری ومشارکت بیشتر اولیا را در فرایند اجرای برنامه های آموزشی وتربیتی فراهم می آورد .

 

پیشنهاد ها:

1-افزایش سطح آگاهی والدین نسبت به تاثیر مشارکت آنان در تقویت فرایض دینی و ترویج فرهنگ نماز با برپایی جلسات مستمر آموزش خانواده

2-تامین امکانات و ابزار آموزشی مناسب در جهت استفاده از تمامی ظرفیت های مشارکتی والدین در عرصه ی تقویت اعتقادات مذهبی و دینی دانش اموزان وترویج فرهنگ نماز در بین جامعه ی دانش آموزی.

3-افزایش کیفی و کمی فعالیت های فوق برنامه  تربیتی و دینی مدارس با محوریت مشارکت وتعامل بین والدین ، مربی و دانش آموز بمنظور ترویج ارزش های اسلامی ، نماز ، روزه وامر به معروف و نهی از منکر و ... در بین دانش اموزان

4-توجه جدی اولیا ومربیان مدارس به جشن تکلیف دانش اموزان به نحوی که این چنین مراسم مذهبی  همچون خاطره ای زیبا تاپایان عمر در ذهن کودک نقش ببندد. و این تاثیر زمانی بیشتر خواهد بود که اولیا با مربیان  مدرسه در برپایی جشن های مذهبی برای دانش اموزان مشارکت جدی داشته باشند. 

5- برگزاری دوره های آموزشی بمنظور شناسایی ومعرفی راههای مشارکت عملی اولیا در ترویج فرهنگ نماز و فرائض دینی

6-تالیف و تدوین کتاب مصور وجامع آموزش نماز با مشارکت والدین واز  زبان خود دانش آموزان  بمنظور تقویت فرائض دینی در ترویج فرهنگ نماز در بین دانش اموزان

7- مشارکت و حضور والدین در اردوهای عقیدتی ومذهبی دانش آموزی در اماکن مذهبی ، بمنظور آموزش عملی عقاید اسلامی و تقویت ارزش های دینی واسلامی در دانش اموزان

8-راه اندازی وب سایت ویژة آموزش و ترویج فرهنگ نماز ازسوی شورای انجمن وبا مشارکت اولیاو ارائه برنامه های متنوع اینترنتی اعم از مسابقه ، آموزش نماز ، چیستان و داستان های اسلامی دینی در باره نماز وفرائض دینی از زبان خود والدین ودانش آموزان بمنظور ترویج فرهنگ نماز در بین دانش آموزان

9-تشکیل گرو های آموزشی عقیدتی نور ،در مدرسه که اعضای هر گروه  شامل والدین ، دانش آموز ، معلم ، مربی پرورشی هستند .این گروه ها تعالیم دینی را درقالب نمایش به سایرین ارائه می دهندو دانش آموزان تعالیم اسلامی را به روش نمایشی ومشارکت والدین فرا می گیرند به طوری که مثلا در آموزش عملی نمازمیتوان به نمایش   زیر اشاره نمود .

از والدین می خواهیم که در کنار فرزندانشان در نمایش شرکت نمایند والدین دانش آموز به مسجد می روند ناگهان متوجه می شوند که  دودانش آموز در حال خواند ن نماز هستند اما در هنگام نماز خواندن بیشتر به اطراف نگا ه می کنند . پس از اینکه نماز دانش اموزان تمام می شود والدین داستان نماز خواندن حضرت علی (ع) را برای دانش اموزان تعریف می کنند که چگونه حضرت علی ( ع) با خضوع و خشوع به نماز می ایستادند بطوری که وقتی تیربه پای مبارک آن حضرت خورده بود. تیر را در هنگام نماز از پای مبارک ایشان خارج نمودند . واین داستان رادرقالب نمایش والدین بادانش اموزان اجرا می نمایند در این بین معلم نقش راهنمایی کننده و هدایتگر را ایفا می کند .

10- تهیه و تولید فیلم و کلیب وچند رسانه ای ، در معرفی فرائض اسلامی و اهمیت نماز به دانش اموزان  با مشارکت والدین

11-حضورومشارکت فعال والدین در نمازهای جماعتی که در محیط مدرسه برگزار می گردد وتکریم و اهدای هدایا به والدین ودانش اموزانی که بیشترین حضور را در مراسم ومناسبت های دینی ومذهبی مدرسه دارند .

12- تشویق والدین به مشارکت دربرگزاری مراسم اعیاد مذهبی و ایام الله جهت تنظیم شعائر مذهبی و آموزش عملی فرائض دینی ونماز به دانش اموزان .

13- برگزاری نمایشگاه‌های ویژه با مشارکت والدین درجهت شناساندن آداب و سنت‌های اسلامی و شعائر مذهبی به دانش اموزان

14-بکارگیری تخصص های والدین در راستای تنظیم ونشر داستان ها ، تماثیل و نکات دینی بمنظورتقویت اعتقادات دینی دردانش اموزان

پایان

 

منابع :

1-قران مجید

2- نهج البلاغه

3-  مقدسی پور ، علی ؛ اصول و روشهای آموزش مفاهیم دینی به کودکان ، ماهنامه معرفت ، شماره 75

4- باهنر ، ناصر ؛ آموزش مفاهیم دینی همگام با روانشناسی رشد ، شرکت چاپ و نشر بین الملل ، پاییز 1380

5-تبیان

6- سالاری فر، محمد رضا (1385)- نظام خانواده در اسلام - تهران - نشرهاجر.

7- فلسفی، محمد تقی - حدیث تربیت - روزنامه نگاه - اردیبهشت 87.

8- قنبر نژاد، سلمان - مراقبتهای دینی - مجله پیوند - فروردین و اردیبهشت 87 - نشر انجمن و اولیا.

9- ملکی، حسن (1384)- تعلیم و تربیت اسلامی( رویکردکلان نگر) - تهران - نشر عابد.

10- شیخی ، محمد تقی ، 1378 ، تغییرات ((ارزشی ـ فرهنگی))

11- قائمی ، 1375 ((خانواده و مسائل مدرسه ای کودکان)) تهران ، انجمن اولیا و مربیان جمهوری اسلامی ایران.

12- شریعتمداری ، علی ، 1377 ((اصول و فلسفه تعلیم و تربیت)) امیر کبیر ، تهران.

13- مطهری ، مرتضی و 1362 ، ((تعلیم و تربیت در اسلام)) ، الزهرا ، تهران.

14-قائمی ، علی ؛ نقش مادر در تربیت فرزند ، انتشارات امیری ، تهران ، 1370

15-موگهی ، عبدالکریم ؛ روشهای تربیت دینی ، ماهنامه فرهنگی یاس، 1380 ، پ 8

16-خورسندی،مریم، نشریات  اندیشه خانواده  شماره 18  روان شناسی

17- گلشنی، مهدی، (1379)، علم و دین و معنویت در آستانه قرن بیست و یکم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.